Jan Lebenstein

Jan Lebenstein (ur. 5.01.1930 r. - zm. 28.05.1999 r.) - malarz i grafik

Jan Lebenstein

Jan Lebenstein, malarz i grafik, urodził się w Brześciu nad Bugiem 5 stycznia 1930 roku i już w najwcześniejszych latach życia doświadczył czegoś, co później niejednokrotnie pojawiało się w jego twórczości jako artysty — apokalipsy. Druga wojna światowa nie tylko bowiem odcisnęła głębokie piętno na nim jako twórcy, ale też odebrała mu ukochanego brata; wkrótce po jej zakończeniu zamordowany został także ojciec Lebensteina. Nic więc dziwnego, że pierwsze szkice młodego Jana miały wymiar tragiczny.

W latach 1948-54 studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie pod kierunkiem Artura Nachta-Samborskiego, a debiutował na wystawie "Przeciw wojnie, przeciw faszyzmowi" w warszawskim Arsenale w 1955 roku. Ówczesne dzieła artysty przepełnione były smutkiem, przedstawiając zaniedbane podmiejskie pejzaże zupełnie pozbawione ludzi. Wczesne dzieła Jana Lebensteina pojawiły się też w awangardowym Teatrze na Tarczyńskiej prowadzonym przez Mirona Białoszewskiego.

Twórczość Jana Lebensteina

W 1959 roku Jan Lebenstein pokazał swoje dzieła w Paryżu, gdzie otrzymał Grand Prix na I Międzynarodowym Biennale Młodych. Od tamtego czasu mieszkał na stałe we Francji, a w 1971 r. otrzymał francuskie obywatelstwo, wciąż jednak pozostając blisko związanym ze środowiskiem polskich artystów. Tematy czerpał zaś z literatury starożytnej, mitologii oraz Biblii. Studiował archetypy kultury, przetwarzał je na obraz malarstwa. Charakterystycznym elementem twórczości Jana Lebensteina są zdeformowane postaci ludzkie, które umieszczone w zamkniętych, klaustrofobicznych przestrzeniach wyrażają tragizm człowieczeństwa. Do natury człowieka nawiązywał też poprzez motywy zwierzęce, nierzadko związane z erotyką, oddające ludzkie atawizmy oraz nasze biologiczne uwarunkowania.

W jego dziełach powracały także motywy apokaliptyczne, a sam Jan Lebenstein zaprojektował witraż ze scenami z biblijnej Apokalipsy w kaplicy Pallotynów w Paryżu; ilustrował też tę księgę, podobnie jak kilka innych, w tym Księgę Rodzaju czy Księgę Hioba. Stworzył również cykl poświęcony wyobrażeniom prehistorycznych zwierząt, odbiegających jednak od realizmu, podobnie jak w przypadku figur ludzkich.

Późniejsze lata życia Jana Lebensteina

Związany ze środowiskiem paryskiej "Kultury" ilustrował wydawane tam opowiadania Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, jak również Folwark zwierzęcy George'a Orwella, wydany przez Instytut Literacki. Ta ostatnia książka współgrała z jego wyraźnymi, antykomunistycznymi, antytotalitarnymi poglądami, niejednokrotnie ujawniającymi się w jego dziełach. Jan Lebenstein w 1976 roku otrzymał Nagrodę Fundacji im. A. Jurzykowskiego z Nowego Jorku, a rok później odbyła się jego pierwsza duża wystawa autorska w ojczyźnie. W 1987 roku artysta został wyróżniony niezależną Nagrodą im. J. Cybisa, natomiast 3 maja 1998 r. uhonorowano go Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.

Jan Lebenstein zmarł rok później, 28 maja 1999 r. w Krakowie, ale jego dzieła wciąż wyróżniają się w polskim malarstwie i grafice XX wieku. Niektóre z nich znajdują się choćby w Galerii Mabello, w tym litografie ilustrujące wspomniany wcześniej Folwark zwierzęcy czy reprezentujące animalistyczną część jego twórczości.